طلا در زبان لاتین ارومAurum) )نامیده می شود و به همین دلیل علامت اختصاری ان AUاست .در زبان فارسی به ان " زر " گفته می شود . طلا از اولین فلزاتی است که توسط بشر شناخته شده است و در درجه اول به صورت فلز طبیعی ولی به ندرت به صورت خالص یافت شده ، اغلب دارای ناخالصی هایی از نقره و مس می باشد.
طلا در زبان لاتین ارومAurum) )نامیده می شود و به همین دلیل علامت اختصاری ان AUاست .در زبان فارسی به ان " زر " گفته می شود . طلا از اولین فلزاتی است که توسط بشر شناخته شده است و در درجه اول به صورت فلز طبیعی ولی به ندرت به صورت خالص یافت شده ، اغلب دارای ناخالصی هایی از نقره و مس می باشد.
کانی های گروه طلا به صورت خالص یا مخلوط و الیاژ با یکدیگر یافت می شوند .از این گروه طلا بیشتر به صورت ازاد یافت می شود .
کانی شناسی طلا
طلا در طبقه بندی عناصر طبیعی در گروه مس قرار می گیرد . بلورهای مکعبی طلا نادرند . طلا با سختی 5/2 تا 3 بر اساس مقیاس موس ، می تواند در اثر الیاژشدن با مس و دیگر فلزات سخت گردد.
بیشتر طلاها مقداری نقره دارند . طلای خالص چگالی بالایی دارد و وزن مخصوصش 3/19 است که وقتی نقره همراه ان بیشتر باشد به 6/15 نزول می کند . طلا به واسطه خاصیت چکش خواری و وزن مخصوص زیاد از پیریت ، کالکوپیریت و میکاهای تجزیه شده زرد رنگ مشخص می شود .
طلا معمولا به صورت دانه های پراکنده در رگه های کوارتزی با پیریت و دیگر سولفورها ، یا به صورت دانه های گرد یا گاه تکه های بزرگتر در رسوبات رودخانه ای یافت می شود . سنگهای معدنی غیر از خود طلا شامل سلنورهای طلا و تلورهای طلا می باشند .
طلا در درجه اول همراه کانیهای نقره یا به طور مستقل در داخل کوارتز یا پیریت دارای منشا گرمابی تشکیل می شود . به مناسبت مقاومت در برابر عوامل تجزیه ای ، بعد از تجزیه و تخریب سنگهایی که ان در بر گرفته اند ، در ماسه های حاصله ( پلاسرها ) ، تجمع می یابد . طلا در ایران در کانسار طلا ی موته و در کانسار مس قلعه زری و معدن زرشوران تکاب یافت می شود .
کانی های اصلی طلا
- کالاوریتCalaverite با فرمول AU TE2
این کانی طلا به صورت منشورهای تیغه ای و شیاردار ، غالبا دو قلو و توده های دانه ای پیدا می شود . رنگ این کانی از زرد برنزی تا سفید نقره ای متغیر است . خط اثرش خاکستری مایل به زرد تا خاکستری متمایل به سبز است . سختی اش 5/2 تا 3 و وزن مخصوصش 31/9 می باشد . کالاوریت فاقد رخ بوده و کدر و شکننده است . این کانی دارای جلای فلزی می باشد . در اسید نیتریک گرم حل می شود و طلای فلزی در محلول قرمز ازاد می سازد . اختلاف ان با پیریت ، سختی کمتر و داشتن بلورهای طویل است . قابل ذکر است که مقدار طلای کالاوریت تا 44% می رسد . این کانی معمولا در رگه های هیدرو ترمال حرارت پایین تشکیل می شود .
- سیلوانیتSylvanite با فرمول (AG AU )TE2
این کانیبه صورت منشورهای کوتاه و ضخیم ، که برخی دوقلواند و نیز به شکل ستون ، چوب بست یا دانه ای پیدا می شوند. در سیلوانیت برخی از محلولهای فلزی توسط نقره اشغال شده است . رنگ این کانی از خاکستری فولادی تا سفید نقره ای متغیر است و رنگ خاکه ان خاکستری متمایل به زرد است . سختی ان 5/1 تا 2 و وزن مخصوصش 11/8 است .سیلوانیت دارای جلای فلزی درخشان است ، کدر و شکننده می باشد . سیلوانیت در اسید نیتریک حل می شود و طلای فلزی ازاد می سازد . مقدار طلای سیلوانیت 30% است . این کانی نیز در رگه های هیدروترمال حرارت پایین تشکیل میشود .
طلا اساسا ، به صورت فلز طبیعی رخ داده و با نقره و دیگر فلزات تشکیل الیاژ می دهد و همچنین به صورت تلوریدها ظاهر می شود .از جمله الیاژهای طلا می توان به الکتروم الیاژ طلا و نقره اشاره کرد. البته سایر مواد معدنی طلا کمیاب بوده و طلا معمولا همراه با سولفید های اهن ، نقره ، ارسنیک ،انتیموان و مس می باشد . اگر چه غنی ترین کانسارهای رگه ای شکاف دار همراه با گانگ کوارتزی مانند بونانزس می باشند ، لکن طلا بیشتر از کانسارهای عظیمی که
عیارشان متوسطاست استخراج می شود .
در کشور ما دو نوار و ایالت با پراکندگی قانونمند طلا را می توان نام برد :
الف : نوار ولکانیکی – رسوبی ترشیاری سراسر ایران
ب: مجموعه سنگهای دگرگونی قدیمیو توده های اذرین درون انها
الف: این قسمت در طول یک محور شمالغرب – جنوب شرقی از مرز ارس در اذربایجان شروع شده و سراسر ایران را طی نموده و از بلوچستان به پاکستان می رود .
شاخه فرعی ان به موازات البرز و از جنوب ان به افغانستان می رود . مجموعه سنگهای اذرین – رسوبی با ترکیب خیلی باریک تا خیلی اسیدی، اغلب شامل توف و پیرو کلاستیک و گدازه با توده های اسیدی تا متوسط و رسوبات مارنی و کربناتی مربوط به اواخر کرتاسه تا اواخر ترشیاری این نوار ها را تشکیل می دهند . بخش وسیعی از اذربایجان شرقی ، همدان ، زنجان ، قزوین ، تهران ، قم ، ساوه ، کاشان ، نطنز ، انارک ، شهر بابک ، رفسنجان ، سیرجان ، راین ، جیرفت ، سمنان ، شاهرود ، عباس اباد ، کاشمر و تایباد روی این محور قرار دارند . طلا در بسیاری از نقاط روی این محور چه به صورت مستقل و چه همراه مس و ملیبدن و ارسنیک و انتیموان و غیره شناخته شده و تعداد زیادی نقاط مستعد وجود دارد که قابل مطالع هستند.
ب: در این قسمت دو نوار و یک ناحیه طلا دار مربوط به این مجموعه از سنگ ها را ادامه انها از مرزهای کشور نیز بیرون می رود معرفی می شود .
ب1: نوار متالوژنی شمال غرب :این نوار از کردستان در ناحیه مریوان شروع شده و از باختران ، همدان، بروجرد ، ازنا و الیگودرز می گذرد و در حقیقت محوری به موازات نوار ولکانیکی – رسوبی ترشیاری را در ظلع جنوبی ان تشکیل می دهد . کانسارهای موته ، استانه و اثار طلا دار در اطراف گرانیتهای را میتوان به این محور منتسب نمود .
ب2: محور مشهد : در امتداد شمال غرب – جنوب شرق از جنوب شرقی قوچان شروع شده و از شمال تربت جام گذشته به افغانستان می رود . کانسارباستانی طلای طرقبه و اثار معدنی طلای تاریک دره و اولنگ فیروزکوه ، منسوب به این محور هستند.
ب3: اثار طلا دار در این نواحی به صورت پراکنده با مقادیری قلع و تنگستن در مجموعه های سنگهای دگرگونی وجود دارد شاخه ای از این بیرون زدگیها در مناطق تکاب و اذربایجان نیز دارای پتانسیل طلا هستند.
