موقعیت ایران به لحاظ پیدایش پتانسیلهاى بالقوه چه در زمینه انرژى و چه در زمینه مواد معدنى در زمره مناطق مطلوب جهان است.

مفصل تر در ادامه مطلب...

 معادن یا ذخایر زیرزمینی از گذشته های دور برای انسان شناخته شده بود ، عصر مفرغ و آهن که انسان عصر حجر را به دوره های تمدن ساز راه می نمایانند خود گویای این حقیقت است ؛ آثار باستانی زرین ، سیمین و مسین که به وفور از همه تمدن های پیشین بر جای مانده است خود گویای آشنایی انسان با معدن واز آن فراتر دانش انسان عصر باستان با فن جداسازی فلز از کانسنگ است . چرا که تمام کانی های فلزی ویا غیر آن از درجه خلوص بالایی برخوردار نبوده و بایستی به وسیله روش هایی فلز از غیر فلز جدا شود . اینکه انسان در زمان باستان چگونه بر این علم  وفن دست یافته است بر ما مشخص نیست .

 انسان های پیشین فلزات ( طلا ونقره ) و سنگهای ( فیروزه و زمرد وامثال اینها ) قیمتی را می شناختند و همچنین از مواد معدنی غیر فلزی با نمک طعام ونحوه استخراج آن آشنایی داشتند و به طور کل آن دسته از مواد معدنی را که به کار زینت و گاه صنعت می آمد به کار می بردند . ولی با ورود انسان به عصر دانش آگاهی های آدمی نسبت به ذخایر زیرزمینی افزایش یافت به گونه ایی که هم اینک هر آنچه ارزش اقتصادی داشته و به کار آدمی در زندگی بیاید و از زمین استخراج گردد ماده معدنی نامیده شده و دامنه گسترده ایی از ذخایر نفت وگاز ، معادن فلزی و غیر فلزی ، کان های گچ و آهک و سنگ های ساختمانی را شامل می شود، گاهی حتی بعضی از کانی ها به کار تولید لوازم آرایشی می آید مانند تالک ، و یا مانند گرافیت توامان هم در صنعت و هم درتولید قلم به کار می رود ؛

و به طور کل می توان گفت که صنعت واز آن بالاتر زندگی انسان بر شانه های معدن بنا شده است وتمدن امروزه بشری بدون تولیدات معدنی قابل تصور نیست . معادن امروزی حاصل فرآیندهای زمین شناسی در طی میلیون ها سال است و وفور این مواد درهر نقطه از زمین  به فعالیت پوسته زمین در آن ناحیه مرتبط است . بهتر آن است که کشورمان را از این نظر بررسی کنیم : " کشور ما با مساحت حدود 1648000 کیلومتر مربع یک درصد از خشکى هاى کره زمین را شامل می شود. این سرزمین وسیع را پهنه هاى زمین ساختى گوناگونی تشکیل می دهند که در مجموع جوان و فعال ( در حال تغییر ) است.  اگر طول عمر پوسته زمین را یک روز در نظر بگیریم اغلب فرآیندهایى که به طور عمده در شکل بخش امروزى این سرزمین مؤثر بوده اند در 30 دقیقه پایانى رخ داده اند. از این نقطه نظر این سرزمین جوان و به تبع آن فعال شناخته می شود. که خود هم داراى جنبه هاى مثبت و منفى اقتصادى است. جنبه هاى مثبت آن ایجاد منابع و ذخایر انرژى و مواد است و بزرگترین جنبه هاى منفى آن خطرات ناشى از زمین لرزه هاى ویرانگر است " کشور ما با وجود دو رشته کوه البرز و زاگرس که در زمره رشته کوههای جوان وفعال زمین است ( هنوز در حال افزایش ارتفاع است ) پوسته به شدت جوان و در حال تغییر دارد .از اینرو وضعیت تمرکز مواد معدنی در کشورمان را می توان چنین توصیف کید : " موقعیت ایران به لحاظ پیدایش پتانسیلهاى بالقوه چه در زمینه انرژى و چه در زمینه مواد معدنى در زمره مناطق مطلوب جهان است.

 پیدایش حدود 17 درصد از ذخایر شناخته شده گاز،بیش از 9 % منابع نفتى، 5% منابع مس، 3.5 % منابع سرب و روى، 2%منابع آهن جهان معرف این مدعا است. به لحاظ تنوع مواد معدنى 12 نوع ماده اولیه فلزى از کل24 نوع ( 50 %) و 36 نوع ماده معنى غیر فلزی از مجموع 50 نوع ( یعنى حدود 70 % )‌در کشورمان گزارش و ذخیره آن اعلا م شده است. این اعداد معرف آن است که به لحاظ تنوع نیز کشور ما از گوناگونى مطلوبى در زمینه مواد معدنى برخوردار است. بطور کلى میتوان ادعا کرد که چه به لحاظ تنوع وچه به لحاظ کمى ثروت هاى معدنى بالقوه فراوانى در این سرزمین نهفته است. "هم اینک بیشترین فراوانی در کانسنگ های فلزی به ترتیب متعلق به مس با بیشترین فراوانی ، سپس سرب و روی و پس از آن آهن است .کمترین فراوانی را در میان کانسنگ های فلزی تنگستن با چهار معدن داراست . علاوه بر این کشور ما از نظر فلزات قیمتی نظیر طلا نیز از ذخایر خوبی برخوردار است .اکنون سهم کشور ما در تولید مس وآهن به یک درصد در بازار مواد معدنى جهان رسیده است. کشور ما تولید کننده 1.1%  مس 1% روى و نزدیک به 8/.%  تولید آهن جهان است.

فراوانی  کانسنگ ها تنها منحصر به کانسنگ های فلزی نیست و کانسنگ های غیر فلزی مانند معادن گوگرد و همچنین معادن فسفاتها وسولفاتها را می توان  نام برد . بیشترین فراوانی را درمیان کانسنگ های غیر فلزی باریت که در صنایع حفاری مورد استفاده قرار می گیرد ، و کمترین فراوانی را میکا داراست که در صنایع نسوز به کار می رود . فراوانی معادن و ذخایر زیر زمینی بدون تفکیک معادن فلزی و غیرآن در نقشه مشهود است .مواد معدنی اعم از فلزی وغیر فلزی از معادنی که تنها 20% آنها زیرزمینی و ما بقی روباز هستند ، قابل استخراج است ؛ همچنان که صنعت نیاز حیاتی به معدن دارد ، معدن ومعدنکاری نیز به زمین شناسی نیاز مبرم دارد ، اکتشاف و استخراج مواد معدنی چه نهفته در اعماق زمین و چه در سطح آن تنها با مطالعات زمین شناسی و شناسایی مناطق مستعد میسر است .

 به عنوان مثال کانی های فلزی را در مناطقی که در گذشته واجد فعالیتهای ماگمایی و آتشفشانی بوده اند می توان یافت ، و یک زمین شناس با توجه به شناسایی پیشینه بخش خاصی از پوسته زمین می تواند احتمال وجود کانی های ارزشمند را ارزیابی کند .به هر روی هم اینک در دنیایی که تولیدات صنعتی با سرعتی سرسام آور به پیش می رود ، نیاز به مواد اولیه نیز روبه فزونی نهاده است و این مهم خود اهمیت و جایگاه معدن را آشکار می سازد . معدنکاری ، شکافتن دل زمین وبهره وری از مواهب آن است ولی باید در نظر داشت که این مواهب هیچگاه بی پایان نیستند و تمام آنها را می توان منابع تجدید نشدنی نامید چرا که حاصل صدها میلیون سال فرآیند آتشفشانی ، دگرگونی ، پیشروی دریا و یا عقب نشینی آن هستند، که عمر آدمی در مقایسه با زمان مورد نیاز این فرآیندها کمتر از لمحه ایی است . کشور ما چنان که ذکر آن آمد از معدود کشور هایی است که معادن آن هم به لحاظ کمی وهم کیفی در سطح مطلوبی قرار دارد با مصرف بهینه آن دسته از مواد معدنی نظیر سوخت که در زندگی روزمره به کار می آید ، در حفظ ونگهداری این منابع خدادادی بکوشیم ، و فرزندانمان را نیز در این ذخایر شریک سازیم .

منبع :

سایت پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور

سایت سازمان زمین شناس کشور